Astronot Kıyafetini Kim İcat Etti? Uzayda Bir Kahve Molası Hayali
Tamam, itiraf ediyorum. İzmir’de yaşıyorum, 25 yaşındayım ve arkadaş ortamında sürekli şaka yapan, esprili ama içten içe her şeyi düşünen biriyim. Yani hem “komik arkadaş” hem de “evde laptop başında saatlerce uzay tarihi okuyan garip tip.” Bu yüzden bugün size hem kahkaha attıracak hem de düşündürecek bir konudan bahsedeceğim: astronot kıyafetini kim icat etti?
Şimdi, düşünün; sabah kalktım, kahvemi aldım, gözlerim daha tam açılmadan arkadaşım Murat mesaj attı:
— “Abi, astronot kıyafetini kim icat etti, biliyor musun?”
— “Murat, ben kahvemi bitireyim de, sonra dünyayı kurtaralım.”
Ama işin ilginci, aslında bu soru ciddi ciddi düşündürücü. Mesela neden bir insan “hadi ben uzaya çıkacaklara bir tulum tasarlayayım” diye karar verir ki? Ben daha dün bulaşık makinesine sığmayan tabaklarla uğraşırken, birileri “astronot kıyafeti” fikriyle hayatını değiştirmiş.
Uzayda Bira Yok, Ama Hayal Gücü Var
Astronot kıyafeti, yani resmi adıyla EVA (Extravehicular Activity) suitleri, düşündüğünüzden çok daha karmaşık. Basit bir tulum değil; içinde hava var, basınç var, sıcaklık var, radyasyon var, üstelik şık da olmak zorunda (tabii uzay modasını kim belirliyor hâlâ bilmiyorum).
Ve işte karşımıza çıkan isimler: NASA mühendisleri, tasarımcılar, fizikçiler… ama en çok tanınan isim, Russell “Rusty” Schweickart ve John H. Young gibi öncü astronotlarla birlikte çalışan mühendisler. Tabii ki bu bir ekip işi. Ama kafamda şöyle bir sahne canlandı:
Ben mutfakta tost yapmaya çalışıyorum, peynir tost makinesine sıkışıyor. O sırada iç sesim diyor ki:
— “Bak, işte bu an astronot kıyafeti tasarlamak için mükemmel bir ilham olabilir.”
Tabii ki olmuyor. Ama insanın zihni böyle uçuyor işte. Astronot kıyafetini kim icat etti sorusu, sadece bir isim sorusu değil; aynı zamanda insanın “zor olanı başarma” hikayesi.
İzmir’de Bir Astronot Gibi Hissetmek
İzmir sokaklarında yürürken aklıma geliyor: bu tulumları tasarlayan insanlar, yani astronot kıyafetini kim icat ettiyse, herhalde sabahları bizim gibi simit yemediler. Ama hayal edin, Konak Meydanı’nda biri ağır bir uzay tulumu giymiş; rüzgârda neredeyse uçacak. İnsanlar fotoğraf çekiyor, çocuklar “abi, gerçek astronot mu?” diye soruyor.
Kendi kendime diyorum ki: “Ya, ben de astronot olsam ama kahve makinesi yanımda olsa…”
Düşünsenize; sabah işe gitmeden önce tulumu giyiyorsunuz. Kapüşonla saçlarınızı düzeltmeye çalışıyorsunuz ama mümkün değil. Komik ama aynı zamanda biraz trajik. İşte astronot kıyafeti icadı da biraz böyle: insan hayatını kurtaracak, ama aynı zamanda hareketi kısıtlayacak bir mucize.
Kıyafet mi, Mini Uzay İstasyonu mu?
Evet, bir astronot kıyafeti sadece kumaş değil. İçinde oksijen sistemi var, termal kontrol sistemi var, iletişim cihazı var, hatta bazıları tuvalet sistemini bile barındırıyor. Hani İzmir’de ev arkadaşımın evine gittiğimde banyoyu paylaşmak zorunda kalıyorum ya, o tulumun içindekiler daha büyük bir meydan okuma.
Ben: “Abi, sen tuvalete gidiyorsun, ben burada basıncı ayarlayacağım.”
İç sesim: “Bu tulumları icat eden insanlar, muhtemelen sabah kahvesini bile sıkışık bir sistemde içmişlerdir.”
Ve işte burası komik ama ciddi bir nokta: astronot kıyafetini kim icat etti, sorusunun cevabı sadece bir isimden ibaret değil. Bu, bilim ve mühendisliğin, insan yaratıcılığının ve biraz da çılgınlığın birleşimi.
Gülmek de Gerek, Çünkü Uzay Soğuk
Bazen düşünüyorum, belki de astronot kıyafeti icat edenler, sadece insanları uzaya göndermek istemediler; aynı zamanda “hayatta kalmak ciddi bir iş ama gülmek serbest” demek istediler.
Ben: “Ya, tulumları tasarlayan mühendis, kahve dökülmesin diye özel bir cebek mi ekledi acaba?”
İç sesim: “Muhtemelen ekledi, ama yine de sen mutfakta kahveni döküyorsun.”
Bu kıyafetler sayesinde insanlar uzay yürüyüşü yapabiliyor, Ay’a basabiliyor, hatta Mars planları yapabiliyor. Ama İzmir’deki bizler için, astronot kıyafeti demek bazen sadece yağmurluk gibi hissediliyor. Ama aynı zamanda hayal gücünü açan bir simge.
Sonuç: Kahkaha ve Bilim El Ele
Astronot kıyafetini kim icat etti sorusuna tek bir isimle cevap vermek mümkün değil. Bu bir ekip işi, bir tutku işi, biraz da çılgınlık işi. Ama işin güzel kısmı şu: biz günlük hayatımızda simit yerken, kahve içerken, ev arkadaşımızla dalga geçerken bile uzayda bir maceranın ipuçlarını görebiliyoruz.
Ve işte bu yüzden, İzmir’de 25 yaşında olup sürekli espri yapan ama içten içe her şeyi düşünen ben, her seferinde gülümsüyorum: çünkü astronot kıyafeti sadece uzaya çıkanların değil, hayal kuran herkesin kıyafeti.
Bir gün belki kendi mutfağımda kahvemi içerken, bir şekilde astronot kıyafetine ilham olacak bir şey yaparım. Ama şimdilik, sadece düşlüyorum… ve kahvemi dökmemeye çalışıyorum.
Kısacası, astronot kıyafetini kim icat etti sorusuna yanıt verirken hem mühendisliği hem mizahı hem de insanın sınırlarını düşünmek gerekiyor. Ve bence bu yazıyı okuyan sen, okur, artık bunu biliyorsun: uzay ciddi bir iş ama gülmek hâlâ serbest.
—
İstersen bir sonraki yazıda, astronot kıyafetlerinin en garip tasarım hatalarını ve astronotların başından geçen komik anları da anlatabilirim. Ama şimdilik, kahvemi bitirip bulaşıkları yıkamaya gidiyorum. Uzay mı? Eh, belki yarın.